Create Your Perfect Mongolia Adventure

Өмнөговь аймгийн Байгалийн түүхийн музей нь тус бүс нутгийн байгаль, газар зүй, түүх соёлын ховор нандин олдворуудыг хадгалан хамгаалж, олон нийтэд таниулдаг гол төв юм.

Achit Lake is fed by several rivers and streams, including Tsagaan Nuur River, Khatuugiin Gol, Bukh Mörön, and Uliastai River, which originate from the snowfields and glaciers of the Tsengelkhairkhan and Turgen mountain ranges, major branches of the Mongolian Altai Mountains. The lake releases its excess water through a single outlet known as Usan Khooloi River, which flows into the Khovd River.

Burdene Spring is a remarkable natural attraction located 27 kilometers southwest of the center of Erdene Soum in Dornogovi Province. Covering an area of more than 11.1 hectares, it is renowned for its beautiful combination of sand dunes, natural springs, and unique Gobi Desert scenery. Дорноговь аймгийн Эрдэнэ сумын төвөөс баруун урагш 27 км зайтай оршдог 11,10 гаруй ам дөрвөлжин га талбайтай байгалийн элс, манхан, булаг ус, говь нутгийн үзэсгэлэн болсон газрыг Бүрдэнэ булаг гэдэг.

Located in Sainshand, the capital of Dornogovi Province, the Danzanravjaa Museum is one of the world’s rare private museums dedicated to preserving the life, works, and historical legacy of Dulduityn Danzanravjaa (1803–1856), the renowned Noyon Khutagt of the Gobi and one of Mongolia’s greatest spiritual leaders, poets, and enlighteners. Дорноговь аймгийн төв Сайншанд хотод байрлах Данзанравжаагийн нэрэмжит музей нь Говийн догшин Ноён хутагт, соён гэгээрүүлэгч Дулдуйтын Данзанравжаагийн (1803–1856) амьдрал, уран бүтээл, түүхэн өвийг хадгалан хамгаалж буй дэлхийд ховорхон хувийн музейн нэг юм.

Located in Dadal Soum of Khentii Province, at the confluence of the Onon and Balj Rivers, Deluun Boldog is revered as the birthplace of Genghis Khan, the founder of the Great Mongol Empire and one of the greatest conquerors in world history. This sacred site holds immense cultural and historical significance, serving as a place of pride and spiritual importance for the Mongolian people as well as a destination for history enthusiasts from around the world. Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутагт, Онон болон Балж голын бэлчирт орших Дэлүүн болдог нь дэлхийн түүхэн дэх хамгийн агуу байлдан дагуулагч, Их Монгол Улсыг үндэслэгч Чингис хааны мэндэлсэн газар юм. Энэхүү газар нь монголчуудын төдийгүй дэлхийн түүх сонирхогчдын хувьд оюун санааны маш том төв, шүтээн болон оршдог.

The area around Devel Island, located along the Usan Khooloi River flowing from Achit Lake and the Khovd River on the border of Bayan-Ölgii and Uvs provinces, was designated as a protected area by Resolution No. 29 of the State Great Khural (Parliament) of Mongolia in 2000. The purpose of this protection is to conserve rare and endangered species found in Mongolia, including pheasants, wild boars, beavers, and wild sea buckthorn. Баян-Өлгий, Увс аймгийн заагт орших Ачит нуураас гарсан Усан хоолойн гол, Ховд голын Дэвэлийн арал орчмын газрыг 2000 оны УИХ-ын 29 дүгээр тогтоолоор Монголд ховордож байгаа гургууль, зэгсний гахай, усны минж, зэрлэг чацарганыг хамгаалах зорилгоор тусгай хамгаалалтанд авчээ.

Located in Bayan-Ovoo Soum of Khentii Province, in a region where the steppe meets the Gobi landscape, Gurmiin Lake is not only a popular recreational destination for local residents but also a unique lake renowned for its therapeutic mud and distinctive natural features. Гүрмийн нуур нь Хэнтий аймгийн Баян-Овоо сумын нутагт, тал хээр болон говь хосолсон бүсэд орших Гүрмийн нуур нь нутгийн иргэдийн амралт, зугаалгын гол цэг төдийгүй эмчилгээний ач холбогдолтой, өвөрмөц тогтоцтой нуур юм.

The Ikh Burkhant Complex is located in Khalkhgol Soum of Dornod Province, on the eastern bank of the Khalkh River. It is considered the largest horizontally constructed statue of Maitreya (Megjid Janraisig) Buddha in Mongolia. This monument is recognized as a remarkable cultural, religious, and architectural heritage dating back to the 19th century. Дорнод аймгийн Халхгол сумын нутагт, Халх голын зүүн эрэгт орших Их Бурхант цогцолбор нь Монголын хамгийн том, хэвтээ хэлбэрээр бүтээгдсэн Мэгжид Жанрайсиг бурхны дурсгал юм. Энэхүү байгууламж нь XIX зууны Монголчуудын соёл, шашин, уран барилгын гайхамшигт өвд тооцогддог.

Жаргалант хайрхан уул Ховд аймгийн Манхан сумаас зүүн хойд зүгт, Хар-Ус нуурын зүүн урд талд буюу Хар-Ус нуурын байгалийн цогцолборт газарт орших далайн түвшнээс дээш 3796 м өндөрт өргөгдсөн хайрхан юм.

Khamar Monastery is located approximately 45 kilometers south of Sainshand, the capital of Dornogovi Province. It is one of the most significant religious, cultural, and artistic centers of 19th-century Mongolia, founded in 1820 by Dulduityn Danzanravjaa, the Fifth Noyon Khutagt of the Gobi and a great Mongolian enlightener, poet, and cultural figure. Дорноговь аймгийн Сайшанд хотоос урагш 45 км зайд орших Хамрын хийд нь XIX зууны Монголын соён гэгээрүүлэгч, говийн тавдугаар Ноён хутагт Дулдуйтын Данзанравжаагийн 1820 онд байгуулсан шашин, соёл, урлагийн томоохон төв юм. Энэхүү газар нь дэлхийн энергийн төв буюу "Шамбалын орон" хэмээн алдаршсан бөгөөд жилд олон мянган жуулчин, сүсэгтэн олны зорин очдог ариун дагшин газар билээ.

Khar Yamaat is located in eastern Mongolia, on the border between the southeastern part of Bayan-Ovoo Soum in Khentii Province and the northwestern part of Tumentsogt Soum in Sukhbaatar Province. The highest point in the area is Tumentsogt Mountain, which rises to 1,358 meters above sea level.

Located on the Khuuhed Ovoo Plateau in Batnorov Soum, Khentii Province, the Tengeriin Andgai (Oath to Heaven) Memorial Complex is a remarkable cultural and tourism landmark that commemorates the historic friendship and blood oath between Temüjin (later Genghis Khan) and Boorchi. Combining historical significance with contemporary architectural design, the complex has become one of the most distinctive attractions in eastern Mongolia. Хэнтий аймгийн Батноров сумын нутагт, Хүүхэд овооны дэнж дээр орших "Тэнгэрийн андгай" цогцолбор нь Тэмүүжин, Боорчи нарын нөхөрлөлийн түүхэн түүхийг мөнхжүүлсэн, орчин үеийн архитектурын содон шийдэл бүхий соёл, аялал жуулчлалын томоохон байгууламж юм.

Located 45 kilometers south of Olgii City, Tolbo Lake is one of Mongolia’s major lakes. The lake stretches from southeast to northwest and occupies a tectonic basin, while its water body was formed through glacial processes. Өлгий хотоос урагш 45 километр газарт орших зүүн өмнөөс баруун хойшоо сунаж тогтсон, нуурын хотгор нь тектоник гаралтай, усан сангийн үүсвэр нь мөстлөгөөс үүссэн, Монгол орны томоохон нууруудын нэг.

Монгол орны хамгийн өндөр цэг болох Алтай Таван Богд нь Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл, Улаанхус сумдын заагт орших, байгалийн сүр хүч, мөнх цаст оргилуудын цогцолбор юм. Энэхүү уулс нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн байдаг.

Амарбаясгалант хийд нь XVIII зууны эхэн үеийн Монголын уран барилгын гайхамшигт бүтээл бөгөөд Анхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазарын дурсгалд зориулж Манж Чин улсын найрамдал болон шашны соёлыг баталгаажуулан 1727-1736 оны хооронд босгосон, Ивэн голын хөндийд орших Буддын шашны томоохон төв юм.

Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг, Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газрын үзэсгэлэнт нэгэн хадны энгэрт байрлах Аръяабал (Аръяабалын бясалгалын төв) нь сүсэг бишрэл, байгалийн гоо үзэсгэлэн хосолсон гайхалтай газар юм.

Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын нутагт орших Бага газрын чулуу нь байгалийн өвөрмөц тогтоц, түүхэн дурсгалаараа алдартай үзэсгэлэнт газар юм.

Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын нутагт, Биндэр хан уулын өвөрт орших Балдан бэрээвэн хийд нь Монгол орны зүүн бүс дэх хамгийн том, хамгийн эртний бөгөөд нөлөө бүхий бурхны шашны хийдүүдийн нэг юм. Энэхүү хийдийг "Ар халхын Утай Гүмбэн" буюу Монголын оюун санааны маш том төв хэмээн дээдэлдэг.

Өмнөговь аймгийн Булган сумын нутагт орших Баянзаг бол дэлхийн палеонтологийн шинжлэх ухааны түүхэнд "алтан үсгээр" бичигдсэн, байгалийн болон түүхийн үнэлж баршгүй дурсгалт газар юм. Үүнийг дэлхий дахинд "Асаж буй цонж" (Flaming Cliffs) гэх нэрээр нь илүүтэй мэддэг.

Богд хааны ордон музей нь Монголын сүүлчийн хаан VIII Богд Жавзандамба хутагтын өвөл амьдарч, төр шашны хэрэг хөтлөн явуулж байсан "Ногоон ордон" бөгөөд 1893-1903 оны хооронд баригдсан зуны долоон сүм, европ загварын өвлийн ордноос бүрдэх түүх, соёлын хосгүй үнэт цогцолбор юм.

Бурхан Халдун уул нь Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын нутагт, Хэнтийн нурууны эвлэлд орших Монгол түмний шүтээн болсон төрийн тахилгатай уул бөгөөд Чингис хааны төрж өссөн, түүний амьдрал, түүхэн үйл хэрэгтэй салшгүй холбоотой дэлхийн соёлын хосгүй өв юм.

Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын нутагт, Шилийн богд уулын баруун өмнөд талд орших Ганга нуур нь говь хээр хосолсон байгалийн өвөрмөц тогтоц, усны шувуудын чуулганаараа алдартай, улсын тусгай хамгаалалттай газар юм.

Гандантэгчинлэн хийд нь 1809 онд V Богд Жавзандамба хутагтын санаачилгаар байгуулагдсан, Монгол дахь Буддын шашны шар малгайтны (Гэлэгва) урсгалын гол төв бөгөөд "Төгс баясгалант их хөлгөн" хэмээх утга бүхий Монголын хамгийн том, идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж буй хийд юм.

Хэнтийн нурууны өмнөд салбар уулс, хадан тогтоц, ой мод, гол мөрөн хосолсон Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газар нь Улаанбаатар хоттой хамгийн ойр орших аялал жуулчлалын гол бүс нутаг юм.

Төв аймгийн Баянжаргалан сумын нутагт, Хэрлэн голын хөндийд орших Гүн галуут бол байгалийн өвөрмөц тогтоц, ховор амьтдын өлгий нутаг болох орон нутгийн хамгаалалттай газар юм.

Хөвсгөл аймгийн баруун хойд хэсэгт, Улаан тайга болон Хөвсгөл нуурын хооронд орших Дархадын хотгор бол Монгол орны хамгийн үзэсгэлэнтэй бөгөөд нууцлаг бүс нутгуудын нэг юм. Энэхүү газар нь байгалийн өвөрмөц тогтоц, олон зуун нуур, гол мөрөн болон Дархад түмний өвөрмөц соёл, бөө мөргөлийн өлгий нутаг гэдгээрээ алдартай.

Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур сумын нутагт орших Доод Цагаан нуур нь Монгол орны хамгийн алслагдсан бөгөөд зэрлэг байгаль, загас агнуурын нөөцөөрөө алдартай цэнгэг уст нуур юм. Энэ нуур нь Дархадын хотгорын экосистемийн гол цөм бөгөөд Шишгэд голын сав газарт хамаардаг.

Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын нутагт, Онон голын хөндийд орших Дуурлиг нарсны Хүннүгийн булш нь Төв Азийн нүүдэлчдийн түүхийг судлахад үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулсан археологийн томоохон дурсгал юм. Энэхүү газар нь Хүннүгийн язгууртнуудын оршуулгын томоохон цогцолбор гэдгээрээ дэлхийд алдартай.

Өмнөговь аймгийн Гурван сайхан ууланд орших Ёлын ам нь жилийн турш мөстэй байдаг өвөрмөц тогтоцтой, ховор шувууд болон ан амьтад орогнодог байгалийн үзэсгэлэнт хавцал юм.

      Улаанбаатар хотын өмнөд хэсэгт, Богд хан уулын бэлд орших Зайсан толгой бол нийслэлийн хамгийн алдартай дурсгалт газруудын нэг юм. Эндээс хотын дүр төрхийг бүхэлд нь тольдон харах боломжтой бөгөөд түүхэн болон амралт зугаалгын чухал ач холбогдолтой цэг юм.

Хэнтий аймгийн Биндэр сумын нутагт, Онон голын хөвөөнд байрлах "Их Хуралдай" ордон цогцолбор нь Монголын төрт ёсны түүх, соёл, уламжлалыг орчин үеийн архитектурын шийдэлтэй хослуулсан түүхэн аялал жуулчлалын томоохон төв юм.

Билгэ хаан болон Күлтегин жанжны гэрэлт хөшөөнүүд нь VIII зууны үеийн Хөх Түрэгийн хаант улсын түүх, соёл, тусгаар тогтнолын үзэл санааг эртний руни бичгээр хадлан үлдээсэн, Орхоны хөндийн соёлын дурсгалт газрын хосгүй үнэт дурсгалууд юм.

Манзушир хийд нь 1733 онд Богд хан уулын өвөрт байгуулагдсан, Төвөд болон Монголын уран барилгын хийцийг хослуулсан Буддын шашны томоохон хүрээ бөгөөд "Мэргэн ухааны бурхан" Манзуширт зориулагдсан түүх, соёлын дурсгалт газар юм.

Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын нутагт, Онон голын хөндийд сүндерлэх "Монгол хатдын өргөө" цогцолбор нь Монголын түүхэн дэх суут хатдын алдар гавьяаг мөнхжүүлэх, тэдний төрт ёсонд гүйцэтгэсэн үүргийг сурталчлах зорилготой соёл, аялал жуулчлалын өвөрмөц байгууламж юм.

Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газрын хамгийн алдартай бэлгэ тэмдэг болсон Мэлхий хадны тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг хүргэж байна.

Дорнод аймгийн Матад сум болон Халхгол сумын нутагт орших Мэнэнгийн тал бол дэлхийн хэмжээнд онгон төрхөө хадгалан үлдсэн хамгийн том хялганат хээрийн нэг юм. Энэхүү тал нь Монгол орны зүүн хязгаарт далайн түвшнээс дээш дунджаар 600 - 900 метрт оршдог.

Хөвсгөл аймгийн Ренчинлхүмбэ сумын нутагт, Хорьдол Сарьдагийн нурууны гүн хавцал дунд орших Мөнх мөст хавцал нь байгалийн маш өвөрмөц, ховор содон тогтоц юм. Энэхүү газар нь зуны аагим халуунд ч мөс нь хайлдаггүй учраас ийнхүү нэрлэгджээ.

Хэнтий аймгийн Батширээт сумын нутагт орших Нарсан ойн хүрээлэн нь байгалийн үзэсгэлэн, түүхэн дурсгал болон экологийн ач холбогдлоороо алдартай бүс нутаг юм. Энэхүү газар нь Онон голын сав дагуух Хэнтийн нурууны зүүн өмнөд салбар уулсын хөвч тайгын зааг дээр байрладаг.

Дундговь аймгийн Сайхан-Овоо сумын нутагт, Онги голын эрэгт орших Онгийн хийд нь 18-р зуунд байгуулагдсан говийн бүс дэх шашин соёлын томоохон төв байсан бөгөөд өдгөө түүхэн барилгын туурь болон сэргээн засварласан дуганыг үзэх боломжтой аяллын чухал цэг юм.

Завхан аймгийн Отгон сумын нутагт, Хангайн нурууны хамгийн өндөр цэг болон сүндерлэх Отгон тэнгэр уул нь Монголчуудын эртнээс тахиж ирсэн төрийн тахилгат, ариун дагшин хайрхан юм. Энэхүү уул нь Хангайн нурууны цорын ганц мөнх цаст оргил бөгөөд "Богд Очирваань" бурхны орших газар хэмээн дээдэлдэг.

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын нутагт, Алтай Таван Богд уулын цогцолборт орших Потанины мөсөн гол нь Монгол орны хамгийн том, хамгийн урт мөсөн гол юм. Энэхүү байгалийн гайхамшиг нь дэлхийн дулаарал, уур амьсгалын өөрчлөлтийг судлах шинжлэх ухааны чухал обьект болдог.

Хэнтий аймгийн Батширээт сумын нутагт, Биндэр уулын зүүн суганд орших Рашаан хад нь хүн төрөлхтний түүхийн олон мянган жилийн ул мөрийг нэг дор хадгалан үлдсэн "Байгалийн түүхийн музей" юм. Энэхүү газар нь чулуун зэвсгийн үеэс эхлээд дундад зууныг хүртэлх бүх цаг үеийн бичээс, зургийг агуулж байдгаараа дэлхийд ховор дурсгалд тооцогддог.

Улаанбаатар хотын яг төв цэгт орших Сүхбаатарын талбай (хуучнаар Чингис хааны талбай) бол Монгол Улсын төр засаг, түүх, соёл, олон нийтийн амьдралын гол зангилаа газар юм. Энэхүү талбай нь улс орны тусгаар тогтнол, ардчилал, шинэчлэлтийн түүхэн үйл явдлуудын гэрч болон оршдог.

Тоньюкукын гэрэлт хөшөө нь Түрэгийн хоёрдугаар хаант улсын мэргэн сайд Тоньюкукт зориулан VIII зууны эхээр босгосон, тус улсын гадаад харилцаа, дайн тулаан болон тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийг эртний Түрэг бичгээр (руни) дэлгэрэнгүй өгүүлсэн түүх соёлын нандин дурсгал юм.

Архангай аймгийн Тариат сумын нутагт, Хангайн нурууны арын өндөрлөгт орших Тэрхийн цагаан нуур нь Монгол орны хамгийн үзэсгэлэнтэй цэнгэг уст нууруудын нэг юм. Энэхүү нуур нь галт уулын дэлбэрэлтийн үр дүнд үүссэн байгалийн өвөрмөц тогтоц бөгөөд Хоргын тогоо уултай салшгүй холбоотой.

Өвөрхангай болон Архангай аймгийн зааг дээр, Хангайн нурууны Шивээт Улаан хэмээх сүрлэг уулын оройд орших Төвхөн хийд нь Монголын шашин, соёл, урлагийн сод бүтээлч, Анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт Г.Занабазарын байгуулсан түүхэн дурсгалт газар юм.

Увс аймгийн нутагт, Их нууруудын хотгорын хамгийн хойд хэсэгт орших Увс нуур нь Монгол орны хамгийн том талбайтай нуур бөгөөд Төв Азийн байгалийн унаган төрхөө хадгалж үлдсэн хамгийн чухал цэгүүдийн нэг юм. Энэхүү нуур нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн байгалийн өвд бүртгэгдсэн "Увс нуурын сав газар"-ын гол цөм билээ.

Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын нутагт, Орхон голын хөндийд орших Улаан цутгалан хүрхрээ нь Монгол орны хамгийн алдартай, хамгийн том хүрхрээнүүдийн нэг юм. Энэхүү байгалийн үзэсгэлэнт газар нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн "Орхоны хөндийн соёлын дурсгалт газар"-ын гол цөмд оршдог.

Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын нутагт, Улаанбаатар-Мөрөн чиглэлийн авто замын дэргэд орших Уран тогоо уул нь Монгол орны хамгийн үзэсгэлэнтэй, дугуй хэлбэрээ хамгийн сайн хадгалж үлдсэн унтарсан галт уул юм. Энэхүү уул нь Тулга, Тогоо, Жалавч хэмээх гурван унтарсан галт уулын хамт "Уран-Тулга" уулын дурсгалт газар хэмээх улсын тусгай хамгаалалтад багтдаг.

Хөвсгөл аймгийн Бүрэнтогтох сумын нутагт, Дэлгэр мөрний хойд дэнж дээр орших Уушгийн өвөрийн буган чулуун хөшөө цогцолбор нь хүрэл ба төмөр зэвсгийн түрүү үеийн нүүдэлчдийн соёл, урлаг, шүтлэгийг харуулсан дэлхийн хэмжээний хосгүй дурсгал юм.

Хар балгас буюу эртний Уйгурын нийслэл Ордубалык хотын туурь нь VIII-IX зууны үеийн Төв Азийн хот байгуулалтын соёл, Уйгурын хаант улсын сүр хүчийг илтгэх асар том хэрэмт хотын үлдэгдэл бүхий түүхэн дурсгалт газар юм.

Хэнтий аймгийн Цэнхэрмандал сумын нутагт, Хар зүрх уулын бэлд орших Хар зүрхний хөх нуур нь Монголын түүхэн дэх хамгийн чухал үйл явдлуудын нэг болох Тэмүүжинийг "Чингис хаан"-д өргөмжилсөн түүхэн газар юм. Энэхүү газар нь байгалийн үзэсгэлэн болон түүхэн ач холбогдлоороо аялагчдын заавал очиж үзэх ёстой цэгүүдийн нэг билээ.

Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын нутагт, Орхон голын хөндийд орших Хархорин хот (эртний Хархорум) бол Монгол үндэстний төрт ёс, түүх соёл, оюун санааны ариун голомт юм. Энэхүү хот нь 13-р зуунд Их Монгол Улсын нийслэл, дэлхийн улс төр, эдийн засгийн төв байснаараа хүн төрөлхтний түүхэнд онцгой байр суурь эзэлдэг.

Монголын эзэнт гүрний нийслэл Хархорум хотын туурь нь Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын нутагт, Эрдэнэ Зуу хийдтэй зэрэгцэн оршдог. Энэхүү түүхэн дурсгалт газар болон түүний олдворуудыг дэлгэн харуулсан Хархорум музейн тухай гол мэдээлэлтэй танилцаарай.

Өмнөговь аймгийн Сэврэй, Баян-Овоо сумын нутагт 180 гаруй км үргэлжлэн орших Хонгорын элс нь салхины аясаар дуу авиа гаргадаг "Дуут манхан" болон элсний ёроолоос ундран урсдаг Хонгорын гол зэргээрээ алдартай байгалийн үзэсгэлэнт газар юм.

Архангай аймгийн Тариат сумын нутагт орших Хоргын тогоо нь Монгол орны хамгийн залуу бөгөөд үзэсгэлэнтэй унтарсан галт уулсын нэг юм. Энэхүү уул нь Тэрхийн цагаан нуурын зүүн эрэгт сүндерлэх бөгөөд Хорго-Тэрхийн цагаан нуурын байгалийн цогцолбор газрын гол цөм юм.

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын нутагт, Алтай Таван Богдын байгалийн цогцолбор газарт орших Хотон нуур нь Монголын хамгийн үзэсгэлэнтэй, цэнгэг уст нууруудын нэг юм. Түүнийг Хургын нууртай богинохон сувгаар холбогддог тул ихэвчлэн "Хотон, Хургын нуур" хэмээн хамтад нь нэрлэдэг.

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын нутагт, Алтай Таван Богдын байгалийн цогцолбор газарт орших Хурган нуур нь Хотон нууртай "Сирт" хэмээх богинохон (2 км орчим) сувгаар холбогддог, Монгол Алтайн нурууны мөсөн голын гаралтай үзэсгэлэнтэй цэнгэг уст нуур юм.

Хэнтий аймгийн төв Чингис хотод байрлах "Хаад, язгууртны" музей нь Монгол Улсын орон нутгийн хамгийн том, орчин үеийн шийдэл бүхий музейнүүдийн нэг юм. Энэхүү музей нь Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсэн нутагт түүний түүх, өв соёлыг дэлхий дахинд сурталчлах зорилготой байгуулагдсан.

Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутагт, Хэрлэн голын хөндийд орших Хэрлэнгийн хөдөө арал бол Монголчуудын төрт ёсны түүх, соёл иргэншлийн хамгийн чухал голомт нутгуудын нэг юм. Энэхүү газар нь Их Монгол Улсын улс төр, эдийн засаг, шашны төв байснаараа түүхэнд мөнхрөн үлджээ.

Увс аймгийн Наранбулаг, Цагаанхайрхан, Малчин, Хяргас сумдын нутагт орших Хяргас нуур нь Монгол орны томоохон давст нууруудын нэг бөгөөд "Их нууруудын хотгор"-ын экосистемийн гол цөм юм. Энэхүү нуур нь өөрийн гэсэн нууцлаг түүх, өвөрмөц тогтоц бүхий "Хэцүү хад"-аараа аялагчдыг соронзон мэт татдаг.

Хөвсгөл аймгийн Ханх сумын нутагт, Хөвсгөл нуурын зүүн эрэгт орших Хүслийн хад нь нутгийн иргэд болон аялагчдын дунд маш их шүтэгдсэн, энергийн төв хэмээн тооцогддог байгалийн содон тогтоц юм.

Монгол орны "Хөх сувд" хэмээн алдаршсан Хөвсгөл нуур нь дэлхийн цэнгэг усны томоохон нөөц газар бөгөөд Хөвсгөл аймгийн Алаг-Эрдэнэ, Ханх, Ренчинлхүмбэ, Чандмань-Өндөр сумдын нутагт оршдог.

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын нутагт, Алтай Таван Богдын байгалийн цогцолбор газарт орших Цагаан гол нь сүүн цагаан өнгөөрөө алдартай, Монголын хамгийн өвөрмөц голуудын нэг юм. Энэхүү гол нь Алтай Таван Богдын мөсөн голоос эх авч, Ховд голд цутгадаг.

Цагаан суварга нь Дундговь аймгийн Өлзийт сумын нутагт орших, олон сая жилийн өмнөх далайн ёроол байсан шаварлаг тунадас, эрдэс бодисын нөлөөгөөр үүссэн өнгө алагласан хадан хясаа бөгөөд алсаас харахад эртний хотын туурь эсвэл цагаан суваргууд мэт харагддаг байгалийн өвөрмөц тогтоц юм.

Цогт тайжийн цагаан байшин нь XVII зууны эхэн үеийн Монголын соёл иргэншил, уран барилгын хосгүй дурсгал бөгөөд Халхын Цогт хунтайжийн санаачилгаар 1601 онд баригдсан, Төвөд болон Монгол загварыг хослуулсан сүм хийдийн цогцолбор юм.

Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутагт, Туул голын хөвөөнд орших Цонжин болдог нь Монголын түүхэн бахархал, орчин үеийн аялал жуулчлалын томоохон цогцолбор газар юм. Энд дэлхийн хамгийн өндөр морьт хөшөө болох Чингис хааны морьт хөшөө сүндэрлэн байдаг.

Улаанбаатар хотын төв хэсэгт байрлах "Чингис хаан" үндэсний музей нь Монголын төрт ёсны түүх, соёл, өв уламжлалыг харуулсан Ази тивийн томоохон музейнүүдийн нэг юм. Энэхүү музей нь Монголын анхны төр улс болох Хүннү гүрнээс эхлээд XX зууны эхэн үе хүртэлх хаадын түүхийг цогцоор нь харуулдаг.

Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутагт, Онон голын хөндийг тольдон орших "Чингис хааны гэрэлт хөшөө" нь Их хааны мэндэлсэн нутагт түүний сүр хүч, түүхэн алдар гавьяаг мөнхжүүлэн босгосон соёлын дурсгал юм.

Чойжин ламын сүм музей нь 1904-1908 оны хооронд Монголын сүүлчийн хаан VIII Богд Жавзандамбын төрсөн дүү, төрийн сахиус Чойжин лам Лувсанхайдавт зориулан баригдсан, догшин сахиус тахих зан үйлийн төв болон уран барилга, дүрслэх урлагийн хосгүй гайхамшигт цогцолбор юм.

Шанхын Баруун хүрээ буюу Шанхийн хийд нь 1647 онд Өндөр гэгээн Занабазарын санаачилгаар байгуулагдсан, Монголын хамгийн эртний бөгөөд нөлөө бүхий шашин-соёлын төвүүдийн нэг, ялангуяа Чингис хааны "Хар сүлдэнд" тахил өргөж ирсэн түүхт газар юм.

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын нутагт, Алтай Таван Богдын байгалийн цогцолбор газарт орших Шивээт хайрхан уул нь байгалийн үзэсгэлэн болон хүн төрөлхтний соёлын үнэт өв хосолсон Монгол Алтайн нурууны ариун дагшин уулсын нэг юм.

Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын нутагт орших Шилийн богд уул нь далайн түвшнээс дээш 1778 метр өндөрт орших унтарсан галт уул юм. Энэхүү хайрхан нь Дарьгангын 200 гаруй галт уулын дотроос хамгийн өндөр нь бөгөөд монголчуудын хувьд хийморь лундаагаа сэргээдэг эрч хүчний туйл, ариун дагшин шүтээн гэгддэг.

Буган аймгийн Рашаант сум болон Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын заагт, Улаанбаатараас баруун тийш 280 км орчим зайд орших Элсэн тасархай нь Монгол орны байгалийн гурван өөр бүс (хангай, хээр, говь) нэг дор цогцолсон маш өвөрмөц тогтоцтой газар юм.

Эрдэнэ Зуу хийд нь 1586 онд Абтай сайн хааны санаачилгаар байгуулагдсан, Монгол дахь хамгийн эртний буддын шашны томоохон төв бөгөөд 108 суварга бүхий хэрмээр хүрээлэгдсэн түүх, соёлын хосгүй дурсгал юм.

Хэнтий аймгийн Биндэр сумын нутагт, Онон голын сав газарт орших Яргуйн хавцал нь байгалийн маш өвөрмөц тогтоцтой, түүхэн дурсгалт газруудаар баялаг бүс нутаг юм. Энэхүү хавцал нь Хэнтийн нурууны зүүн өмнөд салбар уулсын дунд, битүү ой мод болон сүрлэг хад асга хосолсон газарт байрладаг.

Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын нутагт, Орхон голын хөндийд орших Үүртийн тохой нь байгалийн маш өвөрмөц, сүрлэг тогтоц бүхий хад асга, хавцал юм. Энэхүү газар нь Орхоны хөндийн байгалийн цогцолбор газрын хамгийн үзэсгэлэнтэй хэсгүүдийн нэгд тооцогддог.

Архангай аймгийн Өгийнуур сумын нутагт орших Өгий нуур нь Монгол орны төв хэсгийн хамгийн алдартай, аялал жуулчлалын дэд бүтэц сайн хөгжсөн цэнгэг уст нуур юм. Энэхүү нуур нь олон улсын ач холбогдол бүхий ус чийгтэй газрын жагсаалт буюу Рамсарын конвенцод бүртгэгдсэн байдаг.

Хэнтий аймгийн Батширээт сумын нутагт, Дайчин уулын бэлд орших Өглөгчийн хэрэм нь Монголын дундад зууны үеийн түүх, архитектурын хосгүй дурсгал юм. Энэхүү хэрэм нь ямар нэгэн шавар, элс ашиглалгүйгээр зөвхөн чулууг хооронд нь тааруулан өрж босгосон хийцээрээ дэлхийд гайхагддаг.