About Mongolia

Монголын ландшафт нь баруун болон хойд хэсгээрээ өндөх уулс, төвийн бүс нутагт уудам тал хээр, өмнөд хэсэгт говь цөлийн гайхалтай холимог юм. Тус улсын 40 орчим хувь нь уулархаг, үлдсэн хэсэг нь тэгш тал, голын хөндий, хагас цөл, цөлийн сав газартай. Түүний байгалийн үзэсгэлэнт байдал нь түүхий, хуучирч муудаагүй, улирал солигдох тусам өөрчлөгддөг.

Монголын уулс

Монголын уул нурууд нь байгалийн үзэсгэлэнт газруудаас гадна биологийн олон янз байдал, оюунсанааны ач холбогдол, олон зуун жилийн нүүдэлчдийн уламжлалын өлгий нутаг юм.Эдгээр уулс нь экологийн чухал үйлчилгээ үзүүлдэг төдийгүй Монголын малчдынамьжиргааг тэтгэдэг.Алтайн нуруу:Баруун хилийг хамарсан Алтайн нуруунд Монгол орны ноён оргил Таван Богд оршдог.Эдгээр уулархаг уулс нь мөсөн гол, цоохор ирвэс, өргөн уудам хөндийгөөрбүрхэгдсэн байдаг. Алтан бүргэдийн баяр, Хүйтэн оргил зэрэг алдартай газрууд ньадал явдалт, уулчид, ан амьтан сонирхогчдыг татдаг.Хангайн нуруу:Монголын төв хэсэгт орших энэ нуруу нь намгархаг хөндий, халуун рашаан, урсахгол мөрөнтэй. ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн Орхоны хөндийд байгалийнүзэсгэлэнт газар нутаг, эртний дурсгалт газрууд бий.Хэнтийн нуруу:Чингис хааны өлгий нутаг гэгддэг эдгээр уулс монголчуудын хувьд алслагдсан,ариун дагшин уулс хэвээр байна. Энэ газар нь оюун санааны ач холбогдол, эртнийхадны сүг зураг, онгон ой модоороо алдартай.Хөвсгөлийн уулс:Гайхамшигт Хөвсгөл нуурыг тойрсон энэхүү нуруу нь Монголын хамгийн сэтгэлхөдөлгөм газруудын нэг бөгөөд явган аялал, ан амьтдыг үзэх боломжийг олгодог. 

Алтайн нуруу: Баруун хилийг хамарсан Алтайн нуруунд Монгол орны ноён оргил Таван Богд оршдог. Эдгээр уулархаг уулс нь мөсөн гол, цоохор ирвэс, өргөн уудам хөндийгөөр бүрхэгдсэн байдаг. Алтан бүргэдийн баяр, Хүйтэн оргил зэрэг алдартай газрууд нь адал явдалт, уулчид, ан амьтан сонирхогчдыг татдаг.

Хангайн нуруу: Монголын төв хэсэгт орших энэ нуруу нь намгархаг хөндий, халуун рашаан, урсах гол мөрөнтэй. ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн Орхоны хөндийд байгалийн үзэсгэлэнт газар нутаг, эртний дурсгалт газрууд бий.

Хэнтийн нуруу: Чингис хааны өлгий нутаг гэгддэг эдгээр уулс монголчуудын хувьд алслагдсан, ариун дагшин уулс хэвээр байна. Энэ газар нь оюун санааны ач холбогдол, эртний хадны сүг зураг, онгон ой модоороо алдартай.

Монголын элсэн цөл: Говь

Дэлхийн хамгийн том цөлийн нэг болох говь нь Хятадын хойд хэсэг, Монголын өмнөд хэсгээр дамждаг. 1.3 сая хавтгай дөрвөлжин километр нутаг дэвсгэртэй говь нь олон талт газар нутаг, баялаг түүхээрээ алдартай. Энэ бүс нутаг нь зуны халуун халуунаас эхлээд өвлийн хүйтэн жавар хүртэл эрс тэс орон юм.

Элсэн манхан: Хонгорын элсний элсэн манхан нь 180 гаруй километр үргэлжилдэг Монголд хамгийн алдартай нь юм. 200 метрийн өндөрт хүрдэг эдгээр манханууд нь зочдод авирч, сэтгэл хөдлөм үзэмжийг үзэх, "дуулах элс" -ийг мэдрэх боломжийг олгодог.

Чулуужсан олдворууд: Говь цөл нь үлэг гүрвэлийн олдвороороо алдартай. Баянзаг буюу “Дөл дөл хад” гэгддэг газар бол үлэг гүрвэлийн яс, өндөг олдсон алдартай газар юм. Энэ нь палеонтологи сонирхогч, түүх сонирхогчдод тохиромжтой газар юм. Оазис ба зэрлэг ан амьтад: Говь нь эрс тэс уур амьсгалтай ч зэрлэг тэмээ, мазаалай, цагаан зээр зэрэг ховор ан амьтдын өлгий нутаг юм. Цагаан даваа баян бүрд нь нүүдэлчид болон зэрлэг ан амьтдад зориулсан өвөрмөц газрыг санал болгодог.

Цаг агаарын эрс тэс уур амьсгал: Зуны температур 40°C (104°F) давж, өвөл нь -40°C (-40°F) хүртэл буурдаг. Гэсэн хэдий ч цөлийн цэлмэг тэнгэр, гайхалтай ландшафтууд нь мартагдашгүй туршлагыг бий болгодог.Цаг агаарын эрс тэс уур амьсгал: Зуны температур 40°C (104°F) давж, өвөл нь -40°C (-40°F) хүртэл буурдаг. Гэсэн хэдий ч цөлийн цэлмэг тэнгэр, гайхалтай ландшафтууд нь мартагдашгүй туршлагыг бий болгодог.

Монголын ой

Монгол бол зөвхөн элсэн цөл, тал хээр нутаг биш, тэр дундаа хойд бүс нутагтаа өтгөн ой модтой. Эдгээр ой нь Сибирийн гүний ой болон Төв Азийн тал хээрийн хоорондох шилжилтийн бүсийг бүрдүүлдэг.

Тайгын бүс: Тайга нь Монгол орны нийт нутаг дэвсгэрийн 5 орчим хувийг эзэлдэг, ялангуяа хойд бүс нутгуудад байдаг. Энэхүү цоохор ойн бүс нь шинэс, нарс, гацуур модоор баялаг бөгөөд сибирийн бар, хандгай зэрэг төрөл бүрийн зэрлэг ан амьтдыг хамгаалахбайраар хангадаг.Ургамал, амьтныаймаг: Ой мод нь уулын цэцэг, зэрлэг жимс, эмийн ургамлаар дүүрэн байдаг.Эдгээр олон янзын экосистем нь олон амьтдын өлгий нутаг бөгөөд Монголынбайгалийн өвийн чухал хэсэг юм.Нүүдэлчинамьдрал: Монголчуудын олонх нь тал хээр талд амьдардаг бол зарим нь ой модтойгазар нутаглаж, байгалийн арвин нөөц баялгийг уламжлалт амьдралын хэв маяг,тухайлбал мал аж ахуй, ан агнуур, тэжээл хайх зэрэгт ашигладаг.

Ургамал, амьтны аймаг: Ой мод нь уулын цэцэг, зэрлэг жимс, эмийн ургамлаар дүүрэн байдаг. Эдгээр олон янзын экосистем нь олон амьтдын өлгий нутаг бөгөөд Монголын байгалийн өвийн чухал хэсэг юм.

Нүүдэлчин амьдрал: Монголчуудын олонх нь тал хээр талд амьдардаг бол зарим нь ой модтой газар нутаглаж, байгалийн арвин нөөц баялгийг уламжлалт амьдралын хэв маяг, тухайлбал мал аж ахуй, ан агнуур, тэжээл хайх зэрэгт ашигладаг. 

Монголын гол мөрөн нуурууд

Монгол орны уур амьсгал хуурай байж болох ч байгаль, хүний ​​амьдралд чухал ач холбогдолтой гол мөрөн, нуурууд ихтэй. Эдгээр усан замууд нь экосистем, ан амьтан, олон нүүдэлчин гэр бүлийн амьжиргааг тэтгэдэг.

Гол мөрөн: Монгол улс нь Орхон, Сэлэнгэ, Онон зэрэг 3800 гаруй гол мөрөнтэй. Эдгээр голууд хөндийгөөр урсдаг бөгөөд газар тариалан, мал аж ахуй, загас агнуурын чухал усны эх үүсвэр болдог.

Хөвсгөл нуур: “Монголын хөх сувд” гэгддэг Хөвсгөл нуур нь манай улсын хамгийн том цэнгэг устай нуур юм. Энэ нь онгон дагшин ой мод, уулсаар хүрээлэгдсэн тул загасчлах, завиар гулгах, явган аялал хийх дуртай газар болгодог.

Увс нуур: ЮНЕСКО-гийн шим мандлын нөөц газар, Увс нуур нь Монголын хамгийн том нууруудын нэг юм. Энэ нь нүүдлийн шувуудыг татдаг бөгөөд олон төрлийн загасыг дэмждэг тул шувуу ажиглагчид болон загасчдын орогнох газар болгодог.

Загас агнуур: Монголын гол мөрөн, нуурууд нь форел, хулд болон бусад зүйлээр дүүрэн байдаг нь загас агнуур сонирхогчдод маш сайн боломжийг олгодог

      Хүн ам

Монгол Улс 3.1 сая орчим хүн амтай бөгөөд нэг хавтгай дөрвөлжин километрт ердөө 1.6 хүн ноогддог нь дэлхийн хамгийн бага нягтаршилтай орны нэг юм. Хүн амын 70% нь 35-аас доош насныхан, дундаж нас нь 21 нас байна. Монголчуудын 50 орчим хувь нь Улаанбаатар хотод голлон амьдардаг бол үлдсэн 47 хувь нь нүүдэлчин, хагас нүүдэлчин амьдралын хэв маягийг хадгалсаар байна. Энэ залуу, эрч хүчтэй хүн ам нь Монгол Улсын ирээдүйн хөгжлийн хамгийн том давуу талуудын нэг юм.

Нүүдэлчин ахуйд тулгуурлан бүрэлдэн тогтсон үнэт өв билээ. Байгаль дэлхийтэйгээ зохицон амьдрах ухаан, хүн хоорондын харилцааг эрхэмлэх үзэл нь монголчуудын соёлын гол онцлог юм. Монголчуудын амьдралын хэв маяг, зан заншил, үнэт зүйлс нь уудам тал нутаг, эрс тэрс уур амьсгалтай салшгүй холбоотой.

Монголын уламжлалт нүүдэлчин ахуй ямар байдаг вэ?

Монголын уламжлалт нүүдэлчин амьдралын хэв маяг нь бэлчээрийн мал аж ахуйд төвлөрч, Монголын нүүдэлчид хонь, ямаа, үхэр, адуугаа өргөн уудам тал нутгаар нүүлгэн шилжүүлдэг. Тэд өвөлдөө дулаац лж, зундаа сэрүүн байдаг зөөврийн дугуй эсгий майхан буюу өргөөнд амьдардаг. Гэр нь тэдний амьдралын хэв маягийн гол элемент бөгөөд улирлын чанартайгаар нүүж, шинэ бэлчээрийг олоход хялбархан угсарч, тээвэрлэдэг. Нүүдэлчин нийгэм нь гэр бүл, овог аймаг, овог аймгуудын хүрээнд зохион байгуулалттай байдаг бөгөөд манлайлал нь ихэвчлэн чадвар дээр суурилдаг. 

Монгол гэр

Монгол гэр нь ихэвчлэн гээд нэрлэгддэг бөгөөд Монгол болон Төв Азийн нүүдэлчид олон зууны турш ашиглаж ирсэн уламжлалт зөөврийн орон сууц юм. Энэ ухаалаг бүтээл нь ашиглалтад тохирсон бүтэц, хэлбэр дүрс, гүн гүнзгий соёлын бэлгэдлийг нэгтгэдэг. Модон шонгуудыг гинжин тороор угсарч барьж байгуулсны дараа гэрийг хонины ноосон эсгий болон палатка эсвэл бусад цаг агаарт тэсвэртэй материалаар бүрдэг. Гэрийн онцлогт шинжтэй бөмбөгөр дээвэр, үүнийг тооно гэдэг нь олон үүрэг гүйцэтгэдэг: Зуухны яндангийн үүрэг гүйцэтгэх, байгалийн гэрлийг нэвтрүүлэх, мөн газартай тэнгэрийн хоорондох холболтыг бэлгэддэг. Энэхүү загвар нь зөвхөн тав тухтай орон зайг бүрдүүлдэг төдийгүй нүүдлийн амьдралын уян хатан байдал, тэсвэр тэвчээрийг илэрхийлдэг.

Гэр 3000 орчим жилийн тэртээгээс одоогийн ерөнхий хэв шинж нь бүрэлдэн боловсронгуй болж ирсэн, нүүдэлчин түмний амьдралын гол хэрэгцээ болсоор иржээ. Нүүдэллэн аж төрөхөд хамгийн сайн зохицсон гэр сууц нь бүтэц зохиомжийнхоо хувьд ихээхэн сонирхол татдаг билээ. Нүүж суухад хөнгөн, авсаархан, барихад хялбар, удаан эдлэгддэг, архитектурын онцгой шийдэлтэй, халуун сэрүүцдэг, хүйтэнд дулаан байдаг, байгалийн жамын агаарын солилцоотой гэх мэт олон өвөрмөц цогц тодотголыг гэрт өгсөн байдаг. Гэр нь яс мод болон бүрээс гэсэн хоёр үндсэн зүйлээс бүрдэнэ. Эрт үед гэр сууцаа дан модоор хийж байсны улмаас модон гэр гэж нэрлэх болсон. Хожим мод, эсгий бүрээс зэргээс бүтсэн гэр үүсэхэд эсгий гэр буюу нүүдэлчдийг бүхэлд нь эсгий туургатнууд хэмээн гэр сууцаар нь онцгойлон нэрлэсэн түүхтэй билээ. Гэрийн мод нь унь, тооно, хана, хаалганаас бүрдэнэ. Эсгийгээр бүрж, малын хялгасаар томсон дээсээр оосор бүч, бүслүүр, хошлон хийдэг бөгөөд хаяавч, шалтай эсвэл эсгий дэвсгэртэй байна. Эсгий бүрээс нь өрх, дээвэр, туурга, үүд зэрэг байна.

Монгол гэр нь Монголын талын хүйтэн өвөл, хүчтэй салхи зэрэг экстрим нөхцөлд тэсвэрлэхээр зохион бүтээгдсэн. Гэрийн модон хүрээ нь тулгуур багана болон хана (хана) хөндийгээр байгуулсан бөгөөд нээлттэй тал нутгийг давахад шаардлагатай бүтцийн бат бөх чанарыг өгдөг бөгөөд хөнгөн, зөөврийн хэвээр байдаг. Хүрээг нь дулаалгаар бүрж, уламжлалт аргаар хонины ноосоор хийдэг ба энэ нь дотоод температурыг хадгалах, өвөлдөө дулаан, зундаа сэрүүн байлгахад тусалдаг. 

Гэрийн дугуй хэлбэр нь зөвхөн үйлчилгээндээ төдийгүй гүн гүнзгий бэлгэдэлтэй. Бүтцийн хувьд дугуй хэлбэр нь салхинд сайн тэсвэртэй, ихэвчлэн салхлаг хөдөөгийн хувьд зайлшгүй чухал. Бэлгэдлийн хувьд гэрийн дугуй хэлбэр нь мөнх, тэнцвэр, амьдралын бүх зүйлсийн харилцан холбогдлыг илэрхийлдэг бөгөөд Монголын амьдралын үзлийн санааг тусгасан байдаг. 

Монгол гэрийн онцлогийн нэг нь тээвэрлэх боломжтойд оршино. Гэрийг нэг цаг хагас хүрэхгүй хугацаанд салгаж, дахин угсарч болдог тул нүүдлийн амьдралд хамгийн тохиромжтой.

Гэрийн хэмжээ нь ханын тоогоор хэмжигддэг бөгөөд стандарт гэрт дөрвөн таван торон ханатай байдаг бол, том гэрүүд өргөсөн гэр бүл эсвэл цуглаан хийхэд зориулагдан баригдаж болно. Том гэрүүдийн торон ханын тоо 12 хүртэл хүрч болно.

Монголд ямар соёлын гол зан үйл, баяр наадам байдаг вэ?

Монгол улсын соёлын гол зан үйл, баяр наадамд бөх, сур харваа, хурдан морины уралдаан зэрэг "эрийн гурван наадам" багтдаг. Жил бүрийн долдугаар сард зохиогддог энэхүү наадам нь өнгөлөг ёслол, тэмцээн уралдаантай үндэсний томоохон арга хэмжээ юм. Өөр нэг чухал баяр бол Цагаан сар буюу цагаан сар бөгөөд гэр бүлээрээ цуглаж, найр наадам хийж, хүндэтгэл үзүүлэх уламжлалт зан үйлээр тэмдэглэдэг. Монголын соёлд нүүдэлчин, бөө мөргөл, буддын шашны уламжлал гүн гүнзгий нөлөөлж, дээл, үндэсний хувцас өмсөх, гэр (юрт)-ийг орон сууц болгон ашиглах зэрэг зан үйлд тусгагдсан байдаг.

Монголд Наадам албан ёсоор жил бүрийн үндэсний баяр хэмээн зарлагдсан нь 1921 он юм. Гэсэн хэдий ч хэдэн зууны турш хурдан морины уралдаан, сур харвах, бөхийн зэрэг энэ гурван арга хэмжээ нь туулах орон нутгийн нүүдэлчдэд болон Монгол цэргүүдэд чухал чадвар эзэмшихэд тусалсан гэж үздэг байжээ. Түүхэн эх сурвалжуудын тэмдэглэлээр бол, XIII зууны эхээр Чингис хаан дайснуудаа ялж Монгол овгуудыг удирдаж байх үедээ эдгээр тоглолтыг баяр ёслолын арга хэмжээ болгон зохион байгуулжээ. Үүнийг нотлох баримт болгон, Чингис хааны хөшөө дурсгал — 1200-аад оны үеийн чулуун хөшөө, анхны мэдэгдэж буй Монгол бичгийг агуулсан — 500 метрээс илүү зайнаас сум сумлан амжилттай оноо авсан Ёсөнгэ гэх язгууртны дүрсийг харуулжээ. 2010 онд Наадам нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн Үндэсний Соёлын Биет бус Өвийн жагсаалтад нэмэгдсэн. ЮНЕСКО-ын тэмдэглэлд: “Монголын Наадам нь Монголын нүүдэлчин соёлтой салшгүй холбоотой” гэжээ. “Спортын гурван төрөл нь Монголчуудын амьдралын хэв маяг, амьдрах нөхцлөтэй шууд холбоотой бөгөөд тэдгээрийн уламжлалт дамжуулалтыг гэр бүлээрээ гэрийн сургалтын хэлбэрээр хийдэг байсан бол сүүлийн үед бөх, сурын сургалтын албан ёсны хөтөлбөрүүд хөгжсөн байна. Наадмын зан үйл, ёс заншлууд мөн байгаль дэлхий, орчныг хүндэтгэхийг онцлон харуулдаг.”

Тэмцээнүүдийн ихэнх нь нас, хүйсийг үл харгалзан бүх оролцогчдод нээлттэй байдаг, бөхийн тэмцээнээс бусад. Зөвхөн эрэгтэй тамирчид оролцоно.

Улаанбаатар хотод улсын шилдэг бөхчүүд хэдэн зуугаар нь хоёр өдрийн турш цаггүй, ганц удаа шалгаруулалтын аргаар есөн тойрогт өрсөлддөг.

"Тэмцээнд насны хязгаар, цагийн хязгаар байхгүй, мөн биеийн хэмжээний хязгаар байхгүй" гэж Nomadic Expeditions вэбсайт дээрээ дурджээ. "Давид ба Голиат маягийн тулаан үзэгдэх нь түгээмэл бөгөөд ихэвчлэн бага биетэй хүн ялдаг."

Дөрөв, таван тамирчин зэрэг зэрэг нарийн өнгийн малгай, мөрний хантааз, шорт өмссөн тамирчид хоорондоо хослон өрсөлдөж, өрсөлдөгчөө газар унагаахыг оролддог. Гараа болон хөлөө бусад биеийн хэсгүүд газар хүрвэл тэмцээнд ялагддаг.

Гол нум сумны тэмцээнүүд Үндэсний цэнгэлдэх хүрээлэнгийн хажууд, Үндэсний нум сумны талбай дээр хэд хэдэн өдрийн турш болдог. Тухайн төрлийн нэг тэмцээнд, жишээлбэл, нум сум зэрэг газар тавьсан арьсан олсо руу сумуудаа харуулна. Ихэнх сумийг оноодог нь ялдаг. Түүнчлэн морь уралдааны тэмцээнүүдийг Улаанбаатараас гаднах үзэсгэлэнгийн талбайд зохион байгуулдаг. Эдгээр алс холын уралдаан нь морьдын тэсвэр тэвчээрийг шалгадаг бөгөөд эдгээр амьтдыг голлон хүүхэд уяачид унадаг. Энэхүү спорт нь улсынхаа өв соёлын нэг хэсэг боловч сүүлийн жилүүдэд унаачдын нас нь шүүмжлэл дагуулж байна. Үүний улмаас засгийн газар спорттой холбоотой аюулгүй байдлын стандартуудыг сайжруулах үүднээс холбогдох дүрмээ шинэчлэхэд хүрсэн.

Уралдааны төгсгөлд олон түмэн уралдсан морийг тойрон гарах гэж түргэн хөдөлдөг. Яагаад вэ? Уралдаанд ялсан морьны хөлсийг азтайд тооцдог гэж үздэг.

Улаанбаатар хотод зохиогддог томоохон баяр ёслолын хажуугаар Монгол орны хөдөө нутгаар олон хэмжээний наадамын тоглолтууд зохиогддог. Олон аяллын компаниуд үүнийг оронд нь санал болгодог. Үндэсний цэнгэлдэх хүрээлэнд зохиогддог үндсэн наадам руу зорчигчид нээлтийн ёслол, парад, үзүүлбэрүүд болон, мэдээж, тоглолтуудтай хамт хэд хоног үргэлжлэх томоохон наадамд оролцох боломжтой. Нээлтийн ёслол нь Монгол бүжиг, хөгжим болон бусад соёлын уламжлалыг тод харуулсан сүрлэг баяр юм. Энэ арга хэмжээний нэг онцгой арга хэмжээгээр “Таван цагаан туг”-ийн жагсаал явагддаг. Үндэсний хувцастай морь унаачид цэнгэлдэх хүрээлэнд морьдын өнгийн эздтэй тугийг өлгөж орж ирдэг. Nomadic Expeditions-ийн мэдээлснээр, цагаан тугуудыг Чингис хааны үеэс эхлэн энхийн хэлэлцээр болон баяр ёслолд өргөн хэрэглэдэг байсан.

Өнөөдөр Есөн Цагаан Туг нь Монгол Улсын ариун бэлгэ тэмдэг бөгөөд ихэвчлэн Улсын ордонд хадгалагддаг.

Монголчуудын хоол нь голдуу мах, сүү, гурил дээр тулгуурласан байдаг. Сүү, махаар хийсэн олон төрлийн амтлаг бөгөөд тэжээллэг хооллолттой байдаг. Далайн усгүй орны байгаль, хангай тал болон говийн бүс нутгуудад мал аж ахуй хөгжсөнтэй холбоотой, ихэвчлэн малын мах, сүү болон сүүний бүтээгдэхүүнүүд гол хэрэглээ болдог.

Монголчуудын бүр Хүннү улсын үеэс, амуу будаа нь буудай, арвай, бог, хошуу, гурвалжин будаа гэсэн таван зүйл болох бөгөөд эдгээрээс бог будааг анх Ази тивд, тэр тусмаа Монгол нутагт тариалж байжээ гэсэн таамаглалыг эрдэмтэн судлаачид дэвшүүлдэг бол арвайг тарималжуулсан хоёр дахь эх орон бол Монгол гэж үздэг. Түүнчлэн “Улаан буудай” гэдэг нэр улаан түрүүтэй жижиг үртэй монголын буудайнаас гаралтай гэсэн таамаглал ч байдаг. Харин цагаан будааг гаднаас авч хэрэглэдэг байсан бөгөөд өмнөд Хятадаас эзэнт гүрний нийслэлд хүртэл тээвэрлэх сувгийг Хубилай хаан барьж байгуулсан байна. Монголчууд эрт дээр үеэс арвайн цэвэрлэсэн үрийг хуурч тээрэмдэн шигшиж арвайн гурил хийхийн сацуу арвайн хөц будаа хийж хоол хүнсэндээ өргөн хэрэглэж иржээ. Түүнчлэн хөх тарианы гурилаар талхан бүтээгдэхүүн, бог будаагаар чангаамал хийж өдөр тутмын хоол хүнсэндээ хэрэглэдэг байна. Буудайн гурил нь монголчуудын хоол хүнсний хэрэглээнд зонхилох байр суурь эзэлнэ. Буудайн гурилыг мах, сүүн хоолны хольц болгон хэрэглэхээс гадна олон төрөл зүйл боов, боорцог, талх, гурилан бүтээгдэхүүн хийдэг. Монгол боов боорцгийг сайтар нухаж, нягтруулж их хэмжээний шар тос, эсвэл өөхөн тосонд чанаж хийдэг тул өлтэй, аяны хүнс, аяганы хийц байдлаар хэрэглэхэд тохиромжтойн дээр удаан хадгалагдах чанартайгаараа онцлог хүнс юм.

Хуушуур:

Монголчуудын дуртай амттай хоол бөгөөд мах (ихэвчлэн үхрийн эсвэл хонь) болон гурилтай халуун хоол юм. Махыг нарийн хэрчиж, гурилын хавтгай талхтай хамт шарахад амттай болдог

Бууз:

Бууз нь Монголын үндэсний хоол бөгөөд гурилан бүрхүүлтэй байгаа бөгөөд дотроо мах (хонь, үхэр, тахиа), сахар болон янз бүрийн ногоогоор дүүргэгдсэн байдаг. Монголын Тэмээний бөөр, гахайны мах ч бас хэрэглэгддэг. 

Цуйван:

Цуйван бол олон төрлийн мах, ногоо, гурилтай хоол бөгөөд халуун хэмд хийхэд амттай, жигнэсэн эсвэл хуурсан хэлбэрээр хүргэгддэг.

Хорхог (Чулуугаар болгосон махан хоол)

Хорхогийн хамгийн содон онцлог нь халуун чулуугаар болгодогт оршдог. Чулуу нь махыг жигд болгохоос гадна онцгой амт, үнэр шингээдэг гэж үздэг. Энэ арга нь задгай тал, аялал нүүдлийн үед тохиромжтой байсан тул эртнээс уламжлагдан иржээ. Хорхог идэх үед зөөлөн, шүүслэг махтай зэрэгцэн утаа, чулууны өвөрмөц үнэр, амт амтагдана. Хорхогтой хамт болгосон халуун чулууг гар дээрээ барих нь “ядаргаа гаргадаг” заншил бий.

Монголын уламжлалт ундаа нь айраг, хоормог, тараг, сүүтэй цай зэрэг малын сүүнд тулгуурласан ундаанууд бөгөөд эдгээр нь нүүдэлчин ахуй, улирлын хэмнэл, байгальтай зохицон амьдрах ухаан, зочломтгой зан болон уламжлалт ёс заншлыг илэрхийлсэн гүн түүх соёлыг агуулдаг.

Айраг (Гүүний исгэсэн сүү)

Айраг нь гүүний сүүг тусгай саванд хийж, удаан хугацаанд хутган исгэж бэлтгэдэг уламжлалт ундаа юм. Айраг нь исгэлэн амттай, хөнгөн спирт агуулсан байдаг. Монголчууд айргийг зуны улиралд өргөн хэрэглэдэг. Айраг нь хоол шингээлтийг дэмжиж, биеийн ядаргааг тайлдаг гэж үздэг. Айраг нь баяр наадам, айрагны баяр, зочин дайлах үед чухал байр суурь эзэлдэг. Айраг нь Монголын үндэсний уламжлалт ундааны нэг юм.

Хоормог

Хоормог нь шим тэжээлт ба эмчилгээ сувиллын чанараараа хосгүй бөгөөд альбулин, глобулин гэдэг бөмбөлөг уургуудаас зонхилон бүтдэг учир исэж бүрэлдэхдээ нягт ээдэм үүсгэдэггүй тунаж шар сүү ялгарууладггүй нэгэн жигд маш өвөрмөц шинжтэй бүрэлдэлт үүсгэдэг сүү юм.

Хоормог нь айрагтай харьцуулахад хавьгүй өтгөн боловч хөөсөрч шуугисан тагнайд ууссан, исгэлэн сайхан амттай, уруул чимчигнүүлж, хамар цоргиулдаг их хийжилттэй ундаа болдог.

Сүүтэй цай

Сүүтэй цай нь хар цайнд сүү, давс, заримдаа тос нэмж чанаж бэлтгэдэг уламжлалт ундаа юм. Сүүтэй цайг өглөө бүр ууж, өдөр тутмын хооллолтын салшгүй хэсэг болгон хэрэглэдэг. Тослог ихтэй сүүтэй цай нь хүнийг дулаацуулж, өл даах чадвартай байдаг. Нүүдэлчин ахуйд сүүтэй цай нь хүч тамир нөхөх чухал ундаа болдог. Зочин ирэхэд хамгийн түрүүнд барьдаг ундаа нь сүүтэй цай юм.

Сүү, тараг:

Монголчууд сүүн бүтээгдэхүүнүүдийг их хэрэглэдэг. Тараг, айраг нь хөдөөний ард түмэнд өдөр тутмын цагаан идээ бол хот суурин газар ихэвчлэн боловсруулсан сүү, тараг хэрэглэдэг.

Монголчууд эртнээс сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг өргөн хэрэглэж ирсэн. Тараг, айраг нь хөдөө орон нутагт өдөр тутмын цагаан идээ болдог. Сүүг буцалгаж, тараг болгон исгэж, хадгалан хэрэглэдэг уламжлалтай. Хот суурин газарт ихэвчлэн боловсруулсан, үйлдвэрийн аргаар бэлтгэсэн сүү, тараг хэрэглэдэг. Сүү, тараг нь хүний биед тэжээллэг, кальциар баялаг байдаг.

Нэрмэл: Монгол архи (43–50% спиртийн агууламжтай)

"Нэрмэл" гэдэг нь согтууруулах ундаа хийх процесс юм. Энгийнээр хэлбэл, сүү эсвэл жимс, үр тариагаар хийсэн шингэнийг буцалгаж уураар нь тусгаарлаж аваад түүгээр нь хүчтэй архи гаргаж авдаг процессыг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл, "шүүлт хийж" шингэнийг баяжуулж, спиртийн агууламж өндөртэй болгодог гэсэн үг.

Монголд хамгийн алдартай нэрмэл бол:

-Архи: Монголчууд уламжлалт аргаар сүү эсвэл сүүний төрлийн бүтээгдэхүүнээс нэрж гаргасан архи уудаг байсан. Үүнийг "сүүний архи" ч гэж нэрлэдэг.

-Айраг нэрмэл: Айргийг нэрж гаргасан бас нэг төрөл бий. Амт нь айрагны сэвэлзүүр амттай боловч согтууруулах чанар өндөртэй.

-Өндөр илчлэгтэй учир хөдөө орон нутагт ихэнхдээ мах, сүү, гурил зонхилдог тул хэрэв та ямар нэгэн байдлаар мэдрэг бол сүү цагаан идээ хэрэглэхгүй байхыг зөвлөж байна.

Уур амьсгал

Монгол Улс дөрвөн улиралтай эх газрын уур амьсгалтай. Цаг агаар эрс тэс, урьдчилан таамаглах аргагүй - зун нь халуун, хуурай, өвөл нь урт, хүйтэн байдаг. Зуны дундаж температур +20 ° C, 7-р сард + 30 ° C хүрдэг. Өвлийн температур -40 хэм хүртэл буурч, дунджаар -24 хэм байна. Хүйтэн хэдий ч хуурайшилт нь чийглэг бүс нутгуудаас илүү өвлийг тэсвэрлэдэг.