Монголын байгалийн гайхамшгуудыг туулах 20 хоногийн аялал

Өглөө эрт миниванаар Дундговийг чиглэн Бага Газрын Чулуу руу хөдлөх.

Бага Газрын Чулуу: Тоосархаг тал нутгийн дунд орших боржин чулуун хад асга. 19-р зуунд хоёр эрхэм лам энд гэрт амьдарч байсан бөгөөд тэдний хадан зургийн үлдэгдлийг энд харж болно. Орон нутгийн иргэд хадыг шүтэн мөргөлдөж ирдэг. Чингис хаан энд буусан тухай домог ч байдаг. Таван километрийн зайд орших уулын хамгийн өндөр оргил болох Бага Газрын Чулуун уул (1768м) нь авирахад тав орчим цаг зарцуулдаг. Уулд газар доорх нуур бүхий агуй байдаг. Эрдэст ус, мод нь буудаллахад гайхалтай газар бөгөөд овоогоор чимэглэгдсэн чулуун толгодоор дүүрэн. Туристын буудалд хүрч гэрт (Оросууд Юрта гэдэг) шилжин орох.

Буудлаас хөдлөн Баянзаг чиглэн явах. Баянзаг: "заг ихтэй газар" гэсэн утгатай бөгөөд палеонтологич Рой Чапман Андрюсийн нэрлэсэн "Дөлгөн хад" нэрээрээ илүү алдартай. 1922 онд анх малтлага хийгдсэн бөгөөд дэлхий даяар олон тооны үлэг гүрвэлийн яс, өндөг олдсоноороо алдартай. Эдгээрийг Улаанбаатарын Байгалийн түүхийн музей болон дэлхийн бусад музейнүүдэд үзэж болно. Буудалд хүрч гэрт хонох.

Өнөөдөр алдарт Ёлын Амд зочлох.

Ёлын Ам: Анх шувуудыг хамгаалах зорилгоор байгуулагдсан боловч одоо Говийн цөлийн дунд оршдог гайхамшигт, онцгой үзэмжтэй газраараа илүү алдартай болсон — жил бүр бараг хайлахгүй хэдэн метр зузаан мөс бүхий хавцал. Ёлын Амын үндсэн замд байрлах жижиг байгалийн музейд үлэг гүрвэлийн өндөг, яс, шувуудын чихмэл болон цасн ирвэсний цуглуулга байдаг. Мөн үзэх үнэтэй угсаатны зүйн музей гэрт байрладаг. Замын хажуугийн чулуужсан модыг анхаарч харах хэрэгтэй. Музейгээс 10 км явбал зогсоолд хүрнэ. Тэндээс горхиор дагуу 25 минут алхвал мөсөөр дүүрэн хавцалд хүрнэ. Өвлийн улиралд мөс 10м өндөр хүрч, хавцалд цааш 10 км үргэлжилдэг. Наймдугаар сарын сүүлчээс нэг сар орчим хайлдаг. Мөс дээр алхаж болох ч болгоомжтой байх хэрэгтэй.

Эргэн тойрны толгод нь хөл нийлүүлэн явах сайн боломжийг олгодог. Азтай бол хадны ирвэс эсвэл аргаль хонийг харж болно. Ёлын Амыг үзэж дуусаад 25 км зайтай Хан Богд туристын буудалд очих. Гэрт шилжин орох. Буудлын ресторанд үдийн хоол. Үдэш чөлөөт цаг. Хан Богд буудал нь үзэмжит уулан дунд оршдог бөгөөд хөнгөн тэнүүчлэлд тохиромжтой. Оройн хоол, хонох.

Буудалд өглийн хоол идэж, Хонгорын элсэн манхан руу хөдлөх.

Хонгорын элс: Өмнөговь аймгийн Сэврэй сумд орших 800 метр өндөр элсэн манхан нь Хонгорын элс нэрээр алдартай. Манхан нь 20 км өргөн, 100 км урт. Хонгорын гол элсэн манхны дагуу урсан оазис бий болгодог. Нэмэлт аялалаар тэмээ, морин унаа хийж болно. Гэрт хонохоор буудалдаа буцах.

Умардыг чиглэн Онгийн хийдийн туурь руу 370 км явах. Замдаа хийдийн туурьд зочлох.

Онгийн хийд: Дамба Дарьжалан сүмтэй энэхүү хийд нь тоосархаг, уйтгартай орчимд аялсны дараа маш тааламжтай гайхшрал болдог. 18-р зуунд Далай ламын Монголд анх айлчилсныг тэмдэглэж барьсан энэ хийдэд нэгэн цагт 500 орчим лам суудаг байжээ. Дөрвөн тойргийн есөн хийдийн дотроос Сталины хэлмэгдүүлэлтийг агуулах, дэлгүүр болж амьд үлдсэн цорын ганц хийд болно. 1990 онд дахин нээгдэж, 1992 онд одоогийн Далай лам айлчилсан. Одоо 20 орчим лам сард гурав дөрвөн удаа ирдэг. Буудалд хүрч гэрт хонох.

Буудалд өглийн хоол идсэний дараа Улаан Цутгалан буюу Орхоны хүрхрээ рүү 180 км буюу 4–5 цагийн замыг туулах.

Орхоны хүрхрээ: Ус нь тэндээс 1120 км урсан хойшоо чиглэдэг бөгөөд ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвд бүртгэгдсэн түүхийн чухал ач холбогдол бүхий Орхоны хөндийд оршдог. Хүрхрээ нь 20,000 гаруй жилийн өмнө галт уул дэлбэрэлт, газар хөдлөлтийн хосолсон нөлөөгөөр бий болж, 27 метрийн өндрөөс унадаг. Монголын хамгийн урт гол болох Орхон нь Хангайн нурууны Суварга Хайрхан ууланд эхэлдэг. Голын урсацын ай сав нь 132,835 кв.км. Гол эхэндээ 10–60 м өргөн боловч адагтаа 120–150 м болж урсгалын хурд буурдаг. Буудалд шилжин орж оройн хоол идэх. Гэрт хонох.

Буудалд өглийн хоол идэж, умардыг чиглэн Цэнхэрийн халуун рашаан руу явах. Замдаа 42 км зайтай Тувхун хийдэд зочлох (2 цаг орчим).

Тувхөн хийд: Хийдийг 1654 онд Монголд Буддын шашны агуу төлөөлөгч, нэрт уран барималч Занабазар байгуулжээ. Шашны судлал, урлагт зориулагдсан энэхүү сүм нь өнөөгийн Тувхун хийдийн үндэс суурь болжээ. Ойгоор хүрээлэгдсэн, далайн түвшнээс 2300 м өндөрт орших хадан уулын оргилд байрладаг. 1651 онд анхны шашны төрийн зүтгэлтэн Занабазар жижиг чулуун барилга барьжээ. Хийдийн буудалд хүрч морьд унан хийд рүү авирах.

Хийдийг үзэж дуусаад Хархорин буюу Эрдэнэ Зуу хийд рүү явах. Хархорин: Чингис хааны байгуулсан хуучин нийслэл 1220 онд Орхоны хөндийд үүссэн бөгөөд 140 гаруй жил эзэнт гүрний төв байжээ, 1391 онд Хятадын цэргүүдэд сүйтгэгдсэн. Өнөө үед хоёр боржин яст мэлхий л үлджээ. Монголын анхны Буддын хийд болох Эрдэнэ Зуу нь 1586 онд хуучин нийслэлийн туурь дээр байгуулагдсан. 108 субурганаар чимэглэгдсэн (талбүр нь 420 м) дөрвөлжин хэрмээр хүрээлэгдсэн. 1792 онд 62 сүм, 10,000 лам байжээ. Коммунист үед бараг устгагдаж, өнөөдөр 3 сүм, нэг субурган болон бага хэдэн барилга үлдсэн боловч дахин ажиллах хийд болж үзэгчдэд нээлттэй болсон. Буудалд хүрч хонох.

Цэнхэрийн халуун рашаан руу явах. Рашааны ойролцоох буудалд хүрч гэрт шилжин орох. Халуун рашаанд орж байгалийн үзэмжийг эдлэн амрах. Буудлын ресторанд үдийн болон оройн хоол.

Өдөржин буудалдаа амрах, хөнгөн тэнүүчлэл хийх, як өсгөдөг өрхөд зочлох.

Умардыг чиглэн Тэрхийн Цагаан нуур руу 230 км явах. Өнөөдөр алдарт Чулуутын голын хавцлаар өнгөрнө. Замдаа хайрцган хоол. Буудалд хүрч гэрт шилжин орох. Чөлөөт цаг. Гэрт хонох.

Тэрхийн Цагаан нуур нь харьцангуй цэвэр цэнгэг устай, асар үзэсгэлэнт нуур юм. Хорго галт уулаас гарсан лав урсгал Тэрхийн хойд болон өмнөд голуудыг бөглөн далайн түвшнээс 2060 м өндөрт нуурыг бий болгожээ. Нуур нь 16 км өргөн, 4–10 м гүн (хамгийн гүн цэг нь 28 м), 20 гаруй км урт бөгөөд 61.1 кв.км талбайг эзэлдэг. Цурхай болон бусад загастай. Ховор шувуүд энд амьдардаг. Тэрхийн Цагаан нуур 1997 онд байгуулагдаж, 1999 онд Рамсарын конвенцид олон улсын ач холбогдол бүхий чийгэрхэг газраар тогтоогдсон.

Хорго нь Хангайн нурууны умард хэсэгт далайн түвшнээс 2200 м өндөрт оршдог. Уул, хад асга, хурдан урсгалт гол горхи, нуур, унтарсан галт уул, ногоон ой, бэлчээр, урт үстэй як болон адуу бэлчдэг гоё үзэмжтэй газар. Хоргын эргэн тойрны байгалийн бүс: Тайгын ой, тайгаас хээр нутаг руу шилжих бүс, уулын ойт хээр. Энэхүү үзэсгэлэнт байгаль өндөр хэмжээний биологийн олон янз байдалтай.

Өглөө эрт өндөр уулын замаар умард тийш Жаргалын халуун рашаан руу хөдлөх — зураг авахад үзэсгэлэнт дүр зураг. Хайрцган хоол. Жаргал жигүүр буудалд хүрч гэрт хонох.

Мөрөн хотоор дамжин Хөвсгөл нуур руу хөдлөх. Хайрцган хоол. Нуурт хүрч буудалд шилжин орох.

Хөвсгөл нуур нь "Хөх Эрдэнэ" хэмээн алдаршсан бөгөөд эргэн тойрон нь үзэмжит байгаль дүрслэлтэй болохоор "Монголын Швейцари" гэж нэрлэгддэг. Монголын хамгийн гүн, хамгийн цэвэр устай нуур бөгөөд дэлхийн нийт гадаргын цэнгэг усны нөөцийн 1%, Монголын нийт нөөцийн 93.6%-ийг агуулдаг. Оросын Байгаль нуурын жижиг хувилбар гэж төсөөлж болно. Ой модоор хүрээлэгдсэн энэ газар нь каяк, завин, явган аялал, тэнүүчлэл, загас агнуур, шувуу ажиглалтад тохиромжтой. Сибирийн хариус, тайме, ленок зэрэг 9 зүйлийн загас амьдардаг. Цаа буга өсгөдөг ард түмний соёл, амьдралын хэв маяг нь бүс нутгийн гол тэлэлт болдог.

Өглөө цаа буга өсгөдөг өрхөд очиж тэдний гэрт зочлон амьдралын хэв маягийг мэдэрнэ. Буудалдаа буцаж үдийн хоол идэх. Үдэш завин унаа, морин унаа зэрэг нэмэлт аялал хийж болно. Оройн хоол, гэрт хонох.

Өглийн хоолны дараа Хутаг-Өндөр суманд орших Уран Тогоо галт уул руу явах.

Уран Уул нь далайн түвшнээс 1686 м өндөрт оршдог унтарсан галт уул бөгөөд тогоо нь 500 м диаметртэй, 50 м гүнтэй. Монголын хамгийн үзэсгэлэнт, алдартай галт уул юм. 20–25 сая жилийн өмнө идэвхтэй байжээ. Өвөрмөц, баялаг амьтан, ургамлын аймагтай. Мянга мянган жилийн өмнө урссан лав маш үржил шимтэй орчин бий болгожээ. Сибирийн шинэсэн ойгоор дамжих явган замаар тогоонд хүрнэ. Олон зүйлийн ургамал, шувуу, шавж — тухайлбал Аполлон эрвээхэй зэргийг харж болно. Тогооны ёроолд жижигхэн нуур болон нягт ургамлан бүрхэвч байдаг. Монголын засгийн газар 1965 онд Уран Уулын хойд хэсгийг, 1995 онд өмнөд хэсгийг хамгаалалтад авсан.

Чихрийн шижин өвчинд тустай гэгддэг байгалийн рашааны ойролцоох буудалд хонох.

Монголын гуравдугаар том хот, зэсийн уурхайгаар алдартай Эрдэнэт хотоор дамжин Севен Нуга амралтын газар руу явах. Хотын ресторанд үдийн хоол идэж, цааш Севен Нуга руу явна. Буудалд хүрч чөлөөт цаг, байгальд амрах. Үдэш орон нутгийн нүүдэлчин өрхөд өдөржин зочлох. Нүүдэлчдийн гэрт оройн хоол идэж, буудалдаа буцаж хонох.

Буудалд өглийн хоол идэж, чөлөөт цаг. Севен Нуга нь ойн бүсэд оршдог бөгөөд буудлын эргэн тойрноор хөнгөн тэнүүчлэлд тохиромжтой. Буудалд үдийн хоол идэж, үдэш Эрдэнэт хот руу явна. Оройн галт тэргэнд суух бөгөөд унтлагын вагонд хонох туршлага авна. Галт тэрэгт оройн хоол.

Өглөө Улаанбаатарт хүрч орон нутгийн ресторанд өглийн хоол идэх. Тэрэлжийн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн рүү явах. Замдаа Чингис хааны морьт хөшөөд зочлох.

Чингис хааны морьт хөшөө: Женгис хааны хөшөөний цогцолборын нэг хэсэг болох 40 метр өндөр морьт хөшөө нь домгийн дагуу алтан ташуур олдсон Туул голын эрэг дээр байрладаг. Хөшөө нь бэлгэдлийн утгаар түүний төрсөн нутаг зүүн тийш харсан байдаг. Хөшөөний доор Чингис хаанаас Монголын эзэнт гүрний сүүлчийн хаан Лигдэн хаан хүртэлх 36 хааныг бэлгэдэх 36 баганатай, 10 метр өндөр зочдын төв байдаг. Хөшөөний ойролцоох амралтын газарт үдийн хоол идэж, Тэрэлжийн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн рүү явах. Яст мэлхий хэлбэрт байгалийн хад, Арьяабалын бясалгалын сүм зэрэг газруудаар үзэгтэй тэнүүчлэх. Оройн хоол, туристын буудлын гэрт хонох.

Буудалд өглийн хоол идсэний дараа Улаанбаатар руу буцах. Үдийн болон оройн хоол багтсан. Өдөржин кашмир үйлдвэрийн дэлгүүр, Их дэлгүүр зэрэг газруудаар дайрч дурсгалын зүйл худалдан авах. Оройн цагаар Монголын уламжлалт урлагийн тоглолт — хоолой дуу (хөөмэй) болон уян хатны тоглолтыг үзэх.

Аялалаа өндөрлүүлнэ